Epilepsi Belirtileri

Epilepsi belirtileri, yalnızca büyük ve belirgin nöbetlerden ibaret değildir. Bazı kişilerde birkaç saniye süren dalma, kısa süreli bilinç kaybı, istemsiz kasılmalar veya tekrarlayan garip kokular hissetme gibi daha hafif görünen bulgular ortaya çıkabilir. Belirtiler, nöbetin beynin hangi bölgesinden başladığına ve beynin ne kadar geniş bir alanına yayıldığına göre değişir.

Tek bir nöbet geçirmek her zaman epilepsi anlamına gelmez. Epilepsi tanısı, tekrarlayan ve genellikle tetikleyici bir nedene bağlı olmayan nöbetlerin değerlendirilmesiyle konur. Nöbet geçiren kişinin güvenliği için belirtileri doğru tanımak, acil durum işaretlerini bilmek ve tıbbi değerlendirmeyi geciktirmemek önemlidir.

Epilepsi nedir?

Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin elektriksel aktivitelerinde dönemsel ve anormal boşalmalar sonucunda ortaya çıkan nörolojik bir hastalıktır. Bu anormal elektriksel aktivite, kısa süreli bilinç değişikliklerinden yaygın kasılmalara kadar farklı nöbet türlerine yol açabilir.

Epilepsi her yaşta görülebilir. Çocukluk döneminde başlayan epilepsilerde gelişimsel ve genetik etkenler öne çıkabilirken, yetişkinlerde kafa travması, inme, beyin tümörleri, enfeksiyonlar veya bazı metabolik sorunlar rol oynayabilir. Ancak birçok kişide epilepsinin kesin nedeni belirlenemeyebilir.

Epilepsi belirtileri nelerdir?

Epilepsi belirtileri nöbetin türüne göre farklılık gösterir. Bazı nöbetlerde kişi tamamen bilincini kaybedebilirken bazı nöbetlerde çevresinin farkında kalabilir. Aşağıdaki belirtiler tek başına veya birlikte görülebilir:

• Vücudun bir bölümünde veya tamamında istemsiz kasılmalar
• Kısa süreli dalma ve çevreye yanıt vermeme
• Ani bilinç kaybı ve yere düşme
• Kol ve bacaklarda ritmik titreme
• Kaslarda aniden sertleşme
• Gözlerin bir noktaya sabitlenmesi veya yukarı doğru devrilmesi
• Konuşamama, anlamsız konuşma veya konuşmanın bozulması
• Geçici hafıza kaybı ve nöbet sonrasında yaşananları hatırlayamama
• Tekrarlayan otomatik hareketler; dudak şapırdatma, çiğneme, elleri ovuşturma gibi davranışlar
• Ani korku, huzursuzluk, şaşkınlık veya yoğun bir duygusal değişim
• Gerçekte olmayan koku, tat, ses veya görüntüleri algılama
• Karın bölgesinde yukarı doğru yayılan garip bir his
• Nöbet sonrasında belirgin uyku hali, baş ağrısı ve kas ağrısı

Nöbet türlerine göre epilepsi belirtileri

Jeneralize tonik-klonik nöbet belirtileri

Halk arasında “büyük nöbet” olarak bilinen jeneralize tonik-klonik nöbetlerde beynin iki yarım küresi geniş ölçüde etkilenir. Nöbet çoğu zaman ani bilinç kaybıyla başlar. Önce vücut kaslarında sertleşme görülebilir; ardından kol ve bacaklarda ritmik kasılmalar ortaya çıkar.

Bu sırada kişi yere düşebilir, nefesi kısa süreli düzensizleşebilir, dudaklarında morarma görülebilir veya dilini ısırabilir. İdrar kaçırma da görülebilir ancak her nöbette ortaya çıkmaz. Nöbet bittikten sonra kişi bir süre sersemlemiş, uykulu, yorgun veya yönelim bozukluğu içinde olabilir.

Absans nöbet belirtileri

Absans nöbetleri özellikle çocuklarda görülebilir ve birkaç saniye sürer. Çocuk aniden konuşmayı veya yaptığı işi bırakır, boşluğa bakar ve çevresinden gelen uyarılara kısa süreli yanıt vermez. Göz kırpma veya dudak hareketleri eşlik edebilir.

Bu nöbetler kısa sürdüğü için dalgınlıkla karıştırılabilir. Gün içinde sık tekrarlayan dalma atakları, okul başarısında düşüş veya yönergeleri takip etmekte zorlanma varsa çocuk nörolojisi değerlendirmesi gerekebilir.

Fokal nöbet belirtileri

Fokal nöbetler beynin belirli bir bölgesinden başlar. Belirtiler, etkilenen beyin bölgesine göre değişir. Kişi nöbet sırasında bilincini koruyabilir veya bilinç farkındalığı bozulabilir.

• Yüzde, elde veya bacakta tek taraflı kasılma
• Vücudun belirli bir bölümünde uyuşma ya da karıncalanma
• Konuşma güçlüğü veya kelimeleri bulamama
• Görmede değişiklikler, ışık çakmaları veya görüntü bozulması
• Alışılmadık koku ya da tat hissetme
• Ani korku, huzursuzluk veya “daha önce yaşamış gibi hissetme” durumu
• Çevreyi ve olayları anlamlandırmakta zorlanma
• Tekrarlayan amaçsız hareketler

Farkındalığın bozulduğu fokal nöbetler

Bu nöbetlerde kişi gözlerini açık tutabilir ancak çevresine uygun yanıt veremez. Dudak şapırdatma, yutkunma, kıyafetle oynama veya amaçsızca yürüme gibi otomatik davranışlar görülebilir. Nöbet sona erdikten sonra kişi yaşananları hatırlamayabilir.

Epilepsi nöbeti öncesinde belirti olur mu?

Bazı kişiler nöbetten hemen önce “aura” olarak adlandırılan uyarıcı belirtiler hissedebilir. Aura, aslında nöbetin başlangıç aşaması olan fokal bir nöbet belirtisi olabilir. Her hastada görülmez ve kişiden kişiye değişir.

• Alışılmadık koku veya tat alma
• Mide ya da karında yükselme hissi
• Ani korku veya yoğun kaygı
• Baş dönmesi ve dengesizlik
• Görsel değişiklikler veya ışık çakmaları
• Uyuşma, karıncalanma ya da tek taraflı istemsiz hareket
• Gerçek dışılık veya daha önce yaşanmış bir olayı tekrar yaşıyormuş hissi

Aura yaşayan kişilerin bu belirtilerin ne zaman, ne kadar sürdüğünü ve sonrasında ne olduğunu not etmesi, nöroloji değerlendirmesine yardımcı olabilir.

Epilepsi belirtileri ne kadar sürer?

Nöbetlerin süresi değişebilir. Bazı nöbetler birkaç saniye sürerken bazıları birkaç dakika içinde sona erer. Nöbet sonrasında görülen sersemlik, uyku hali ve bilinç bulanıklığı daha uzun sürebilir.

Bu süreler genel bilgilendirme amacı taşır; her kişinin nöbeti farklı seyredebilir. Nöbetin ne zaman başladığını ve ne kadar sürdüğünü mümkünse saat tutarak kaydetmek, doktorun değerlendirmesine katkı sağlar.

Epilepsi nöbeti sırasında ne yapılmalı?

Nöbet geçiren kişiye sakin ve güvenli biçimde yardımcı olmak gerekir. Aşağıdaki adımlar uygulanabilir:

• Kişiyi düşme ve çarpma gibi yaralanmalardan koruyun.
• Başının altına yumuşak bir eşya koyun.
• Boynunu sıkan giysileri gevşetin.
• Nöbet sona erdiğinde kişiyi yan yatırın ve solunumunu gözlemleyin.
• Nöbetin başlangıç ve bitiş zamanını not edin.
• Kişi tamamen kendine gelene kadar yanında kalın.
• Varsa tıbbi kimlik bilekliği veya acil durum kartını kontrol edin.

Epilepsi nöbeti sırasında ne yapılmamalı?

• Kişinin ağzına kaşık, parmak, bez veya başka bir nesne koymayın.
• Çeneyi zorla açmaya çalışmayın.
• Kasılmaları durdurmak için kişiyi tutmayın veya bastırmayın.
• Nöbet sırasında su, yiyecek ya da ilaç vermeyin.
• Kişiyi zorla ayağa kaldırmayın.
• Nöbet sırasında ağızdan ağıza solunum yapmaya çalışmayın.

Epilepsi nöbetinde ne zaman 112 aranmalı?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa acil yardım çağırılmalıdır:

• Nöbet 5 dakikadan uzun sürüyorsa
• Bir nöbet biter bitmez başka bir nöbet başlıyorsa
• Kişi nöbetler arasında bilincine dönemiyorsa
• Nöbet sırasında ciddi bir yaralanma olduysa
• Kişi nefes almakta zorlanıyorsa
• Nöbet suda gerçekleştiyse
• Bu, kişinin geçirdiği ilk nöbetse
• Kişi hamileyse veya ciddi bir hastalığı varsa
• Nöbet bebekte, çok küçük çocukta veya yaşlı bir kişide ortaya çıktıysa

Epilepsi belirtileri ile başka durumlar nasıl ayırt edilir?

Bayılma, düşük kan şekeri, panik atak, uyku bozuklukları, kalp ritim problemleri ve bazı hareket bozuklukları epilepsi nöbetine benzeyebilir. Örneğin bayılma sırasında kısa süreli kasılmalar görülebilir; bu her zaman epilepsi anlamına gelmez.

Bu nedenle yalnızca tek bir belirtiye bakarak tanı koymak doğru değildir. Nöbetin öncesinde ne olduğu, sırasında kişinin nasıl davrandığı, ne kadar sürdüğü ve sonrasında nasıl toparlandığı önemlidir. Olayı gören kişinin anlatımı veya güvenli koşullarda çekilmiş bir video, hekim için yararlı olabilir.

Epilepsi tanısı nasıl konur?

Epilepsi tanısı genellikle nöroloji uzmanı tarafından konur. Değerlendirme sırasında kişinin tıbbi geçmişi, nöbetin ayrıntıları, kullandığı ilaçlar, aile öyküsü ve olası tetikleyiciler ele alınır. Gerekli görüldüğünde aşağıdaki incelemeler istenebilir:

• Elektroensefalografi (EEG)
• Beyin manyetik rezonans görüntüleme (MR)
• Bilgisayarlı tomografi
• Kan testleri
• Uzun süreli video EEG takibi
• Kalp ritmini değerlendirmek için EKG veya diğer kardiyolojik testler

EEG sonucunun normal olması epilepsiyi kesin olarak dışlamaz. Tanı, test sonuçları ile kişinin yaşadığı belirtilerin birlikte değerlendirilmesiyle konur.

Epilepsi nöbetlerini tetikleyebilen faktörler

Epilepsisi olan bazı kişilerde nöbetler belirli koşullarda daha sık görülebilir. Tetikleyiciler kişiden kişiye değişir.

• Uykusuzluk ve düzensiz uyku
• İlaçların düzensiz kullanılması veya aniden bırakılması
• Aşırı stres
• Alkol kullanımı
• Yanıp sönen ışıklar veya bazı görsel uyaranlar
• Yüksek ateş ve bazı enfeksiyonlar
• Uzun süre aç kalma veya kan şekeri düşüklüğü
• Aşırı yorgunluk

Her nöbetin mutlaka belirgin bir tetikleyicisi olmayabilir. Antiepileptik ilaçlar doktorun önerdiği şekilde kullanılmalı ve hekim onayı olmadan bırakılmamalıdır.

Çocuklarda epilepsi belirtileri

Çocuklarda epilepsi belirtileri yetişkinlerden farklı görünebilir. Kısa süreli dalmalar, sık ve açıklanamayan düşmeler, uykuda ritmik kasılmalar, sabahları tekrarlayan kusma veya gelişimde gerileme gibi bulgular değerlendirme gerektirebilir.

Çocuğun okulda sık sık dalması, yönergeleri takip edememesi veya öğretmenleri tarafından fark edilen tekrarlayıcı hareketler yaşaması durumunda çocuk doktoru ya da çocuk nörolojisine başvurulmalıdır. Her dalgınlık epilepsi değildir; ancak tekrarlayan olayların göz ardı edilmemesi gerekir.

Ne zaman doktora başvurulmalı?

Açıklanamayan bilinç kaybı, tekrarlayan dalma, istemsiz kasılmalar, nöbet sonrası uzun süren kafa karışıklığı veya aura benzeri belirtiler yaşayan kişiler nöroloji uzmanına başvurmalıdır. İlk kez nöbet geçiren bir kişinin, nöbet sonlanmış olsa bile tıbbi değerlendirmeden geçmesi önemlidir.

Önemli: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Epilepsi belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Şüpheli bir nöbet, uzun süren bilinç kaybı veya solunum problemi yaşanıyorsa 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.